Maandelijks archief: april 2020

Welke vraag kan jij nu stellen die de crisis een wending kan geven? 3 tips om vragen te stellen

welke vragen stel jij in deze tijd?

Welke vraag kan jij nu stellen die de crisis een wending kan geven? 3 tips om vragen te stellen in crisistijd

Ik zie het woord ‘kantelpunt’ regelmatig voorbij komen in beschouwingen over de crisis. Hoe dat kantelpunt te bewerkstelligen blijft doorgaans nog vaag. Toen ik dit gedicht van Remco Campert las, besefte ik weer dat als je de juiste vragen stelt, je juist daarmee een proces van verandering in gang zet. Maar wat zijn handige vragen? Daar ga ik zo op in, maar eerst het gedicht:

Verzet begint niet met grote woorden maar met kleine daden 

zoals storm met zacht geritsel in de tuin of de kat die de kolder in z’n kop krijgt

zoals brede rivieren met een kleine bron verscholen in het woud

zoals een vuurzee

met dezelfde lucifer

die de sigaret aansteekt

zoals liefde met een blik

een aanraking

iets dat je opvalt in een stem

jezelf een vraag stellen daarmee begint verzet

en dan die vraag aan een ander stellen.

Doordat ik nu als interim docent op een Hogeschool lessen natuur- en techniekonderwijs verzorg, ben ik volop bezig met vragen te stellen een wetenschappelijke onderzoekshouding bevordert. Om actief een kantelpunt te creeeren en te zorgen dat de wereld na de crisis meer gericht is op ons aller welzijn, bedacht ik dat die vragende onderzoekshouding nu wel goed van pas komt. Ik deel graag wat tips om effectieve vragen te stellen.

tip 1: begin met waarnemingsvragen Nauwkeurig waarnemen geeft een gemeenschappelijke basis. Je kan namelijk steeds weer terug keren naar het uitgangspunt: wat hebben we waargenomen? Een gemeenschappelijke basis om vanuit te vertrekken is cruciaal als je samen sterker uit een crisis wilt komen. Waarnemingen kunnen echter al gauw ‘gekleurd’ zijn door interpretatie of gewoon verschillen per persoon. Toch is het te oefenen. Door vaak waarnemingsvragen te stellen groeit je vaardigheid om details, patronen en structuren waar te nemen. De vraag ‘wat registreert een camera in deze situatie?’ helpt vaak om uit de valkuil van interpretatie te stappen. Wel is het zaak om breed te blijven waarnemen. Dus niet enkel op grond van cijfers over hoeveel mensen er jaarlijks aan griep of andere wantoestanden overlijden een conclusie trekken over het al dan niet nuttig zijn van de ingrijpende maatregelen. Stel waarnemingsvragen die je ook echt zelf kan doen, bv: welk nieuws maakt je blij, wat valt je op, welke activiteiten vallen nu weg die je eigenlijk niet mist.

tip 2: vermijd (een te snelle stap naar) verklaringsvragen “Hoe kan het dat deze crisis eigenlijk kon ontstaan?” lijkt een hele zinvolle vraag. Persoonlijk hou ik erg van waarom-vragen en vind ik het ook nodig om achtergronden goed te onderzoeken. Alleen blijft het daar vaak bij. Ook in onderwijs blijkt dat als je te snel verklaringsvragen stelt er misschien een slimmerik antwoord of dat het antwoord dat de docent wil horen wel gereproduceert kan worden, maar het beklijft niet. Als we deze crisis als kans willen benutten en vanuit een gemeenschappelijke basis tot verandering willen komen, dan hebben we vragen nodig die ons in beweging zetten. Daar gaat tip 3 over.

tip 3: gebruik operationele vragen Een operationele vraag is een vraag die uitnodigt om iets te doen met het materiaal waardoor je tot een antwoord komt. Denk aan vragen die beginnen met ‘wat gebeurt er met … als…’ of ‘zou … ook kunnen’? De nieuwsgierigheid wordt gewekt, er worden hypotheses opgesteld en de fase van het uitvoeren van pilots en experimenten breekt aan. Het mooie van zulke vragen vind ik bovendien dat ze ons voorstellingsvermogen prikkelen. 

Het voorstellingsvermogen is één van de krachtigste wapens van een mens. Te kunnen bedenken dat het ook anders kan. Wat is er nu nodig in deze tijd? Misschien wel heel veel vragenstellers. Misschien bevinden we ons in een tijd die niet alleen veel vragen oproept en vraagt om (zelf-)onderzoek maar zijn we zelf tegelijkertijd deel van het onderzoek. Heel quantum ;-) !

Welke vraag kan jij nu stellen die de uitkomst van deze crisis een wending gaat geven?